Τι είναι το διαβητικό πόδι;
Ο όρος «διαβητικό πόδι» αναφέρεται σε ασθενείς που παρουσιάζουν λοίμωξη, εξέλκωση ή καταστροφή των ιστών του άκρου ποδός που συσχετίζεται με περιφερική αρτηριοπάθεια και/ή νευροπάθεια του κάτω άκρου ατόμων με σακχαρώδη διαβήτη (International Working Group on the Diabetic Foot – IWGDF).
Επιπτώσεις του σακχαρώδη διαβήτη στα κάτω άκρα
Η χρόνια έκθεση των κάτω άκρων σε μη ρυθμιζόμενα επίπεδα σακχάρου αίματος έχει επιπτώσεις σε αυτά.
Περιφερική αρτηριοπάθεια:
Αποφρακτική νόσος των αρτηριών των κάτω άκρων λόγω αθηροσκλήρυνσης που οδηγεί στη δημιουργία στενωτικών ή αποφρακτικών βλαβών, ιδίως στο επίπεδο κάτω των γονάτων. Προκαλεί διαταραχή της κυκλοφορίας στα κάτω άκρα με αποτέλεσμα την εμφάνιση συμπτωματολογίας, όπως πόνος κατά τη βάδιση, κράμπες, δερματικές αλλοιώσεις ή και εξελκώσεις με δυσκολία επούλωσης. Σε προχωρημένες περιπτώσεις ενδέχεται να οδηγήσει και σε νεκρωτικές βλάβες στο άκρο πόδι (γάγγραινα).
Διαβητική νευροπάθεια – απώλεια αισθητικότητας κάτω άκρων:
Αδυναμία αίσθησης ελαφράς πίεσης στο άκρο πόδι ως αποτέλεσμα διαταραχής της λειτουργίας των περιφερικών αισθητικών νευρικών απολήξεων. Σε προχωρημένα στάδια, ο ασθενής έχει ελαττωμένη αίσθηση του πόνου στο άκρο πόδι, ακόμα σε επί παρουσίας φλεγμονής ή και δερματικών βλαβών.
Νευρο-οστεοαρθεοπάθεια (Charcot-foot):
Μη λοιμώδης, συσχετιζόμενη με τη νευροπάθεια, αποδιοργάνωση των οστών και των συνδέσμων του άκρου ποδός που, στην οξεία φάση, σχετίζεται με σημεία φλεγμονής. Προκαλεί χαρακτηριστική παραμόρφωση στο άκρο πόδι με συνέπειες στη στάση και τη βάδιση του πάσχοντος ατόμου.
Συχνότητα εμφάνισης διαβητικού ποδιού
Η παθολογική οντότητα που αποδίδεται με τον όρο «διαβητικό πόδι» προσβάλει σχεδόν το 6% των διαβητικών ασθενών και περιλαμβάνει λοίμωξη, εξέλκωση και καταστροφή των ιστών του άκρου ποδός. Καθώς ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί μίας αυξανόμενης συχνότητας πάθηση στο σύγχρονο κόσμο, αναμένεται αντίστοιχη αύξηση και στις παθολογικές οντότητες που προκύπτουν λόγω της παρουσίας του.
Η επίδραση στην ποιότητα ζωής των ασθενών είναι μεγάλη. Εξίσου μεγάλος είναι ο οικονομικός αντίκτυπος της πάθησης τόσο σε ατομικό επίπεδο όσο και αναφορικά με τις δαπάνες υγείας που απαιτούνται για τη φροντίδα των ασθενών αυτών.
Ποσοστό 0,03% έως 1,5% των ανωτέρω ασθενών θα χρειαστεί να υποβληθούν σε κάποιου είδους ακρωτηριαστική επέμβαση στην πορεία της νόσου. Οι περισσότεροι ακρωτηριασμοί ξεκινούν από δερματικά έλκη και μπορούν προληφθούν με την κατάλληλη φροντίδα και με έλεγχο και παρακολούθηση για την αξιολόγηση του κινδύνου που διατρέχει ο εκάστοτε ασθενής.
Τι προκαλεί το διαβητικό πόδι;
Η απώλεια της αισθητικότητας στο άκρο πόδι (λόγω διαβητικής νευροπάθειας) καθώς και η ισχαιμία του πάσχοντος σκέλους (στο πλαίσιο της περιφερικής αρτηριοπάθειας) οδηγούν ξεχωριστά ή σε συνδυασμό στην εμφάνιση δερματικών εξελκώσεων.
Ο διαβήτης εμπλέκεται, επίσης, στην εμφάνιση της αρθροπάθειας Charcot, η οποία περιλαμβάνει την προοδευτική καταστροφή οστών, συνδέσμων και ιστών στην περιοχή των αστραγάλων και του άκρου ποδός. Ο συνδυασμός νευροπάθειας, μη φυσιολογικής φόρτισης στο άκρο πόδι και επαναλαμβανόμενων μικροτραυματισμών οδηγεί σε φλεγμονή που προκαλεί οστεόλυση, μικροκατάγματα, μικροεξαρθρήματα και παραμορφώσεις του ποδιού.
Διάγνωση διαβητικού ποδιού
Η διάγνωση είναι κυρίως κλινική. Η λεπτομερής εξέταση του ποδιού είναι απαραίτητη για την έγκαιρη διάγνωση της νόσου. Ο έλεγχος για περιφερική νευροπάθεια και αρτηριοπάθεια μπορεί να συμβάλλει στην αναγνώριση των ασθενών που κινδυνεύουν για την εμφάνιση ελκών στα κάτω άκρα. Η ύπαρξη ιστορικού εξελκώσεων ή/και ακρωτηριασμών καθώς και ανεπαρκούς γλυκαιμικού ελέγχου αυξάνουν τον κίνδυνο.
Πέραν του ενδελεχούς κλινικού ελέγχου, οι ασθενείς θα πρέπει να υποβάλλονται σε απεικονιστικό έλεγχο της πάσχουσας περιοχής προκειμένου να διαπιστωθεί η έκταση της βλάβης. Σε αυτόν περιλαμβάνονται αρχικά οι ακτινογραφίες του άκρου ποδός για να διαπιστωθεί η ακεραιότητα των υποκείμενων οστικών δομών. Επί ενδείξεων, η διερεύνηση προχωράει με έλεγχο με μαγνητική τομογραφία, στην οποία καθίστανται εμφανείς οι βλάβες των μαλακών ιστών και αποκαλύπτεται η έκταση της φλεγμονής καθώς και πιθανές επιπλοκές, όπως αποστήματα, συλλογές υγρού κ.λπ. Επιπλέον, σε περιπτώσεις ανοιχτών εξελκώσεων θα πρέπει να λαμβάνονται άμεσα καλλιέργειες υγρού από τα τραύματα προκειμένου να χορηγηθεί στους ασθενείς η κατάλληλη αντιβιοτική αγωγή το συντομότερο δυνατό.
Η επαρκής αιμάτωση των κάτω άκρων αποτελεί απαραίτητη συνθήκη για την αντιμετώπιση των επιπλοκών του διαβητικού ποδιού. Ως εκ τούτου, στο διαγνωστικό έλεγχο των ασθενών, πέραν της κλινικής εξέτασης, θα πρέπει να περιλαμβάνεται απεικονιστικός έλεγχος της αρτηριακής κυκλοφορίας. Ο έλεγχος αυτός διενεργείται αρχικά με την υπερηχογραφική εξέταση («triplex») της αρτηριακής κυκλοφορίας των κάτω άκρων. Όταν συντρέχουν οι κατάλληλες ενδείξεις, οι ασθενείς υποβάλλονται σε έλεγχο με αγγειογραφία, προκειμένου να διαπιστωθούν οι βλάβες στο σύστημα των αρτηριών τους και να ακολουθήσει η αντίστοιχη θεραπεία.
Αντιμετώπιση ασθενών με διαβητικό πόδι
Η αντιμετώπιση των ασθενών με διαβητικό πόδι είναι μία σύνθετη και πολύπλοκη διαδικασία λόγω του υπόβαθρου των ασθενών αυτών. Για το λόγο αυτό, είναι απαραίτητο στη θεραπεία του πάσχοντος να συμμετέχουν ιατροί πολλαπλών ειδικοτήτων, η συνεργασία των οποίων αποδίδει το καλύτερο τελικό αποτέλεσμα.
Ο διαβήτης, που αποτελεί την υποκείμενη γενεσιουργό αιτία, πρέπει να ρυθμίζεται κατάλληλα ώστε να είναι δυνατές οι παρεμβάσεις στους ασθενείς. Επίσης, απαραίτητη είναι η αντιμετώπιση της τοπικής φλεγμονής στα πάσχοντα πόδια, όπως και συνοδών παθήσεων που σχετίζονται με την ύπαρξη του διαβήτη, όπως η καρδιακή και η νεφρική νόσος. Επομένως, ο σχηματισμός μίας ιατρικής ομάδας αποτελούμενης από Ενδοκρινολόγο, Παθολόγο, Καρδιολόγο, Νεφρολόγο προσφέρει τη βάση για τη βέλτιστη αντιμετώπιση της πάθησης.
Ο Αγγειοχειρουργός έχει ενεργό ρόλο σε μία ομάδα αντιμετώπισης ασθενών με διαβητικό πόδι. Πρόκειται για την ειδικότητα που, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, διαγιγνώσκει την πάθηση και οφείλει να κινητοποιήσει τον ασθενή και την ιατρική ομάδα για την έναρξη της θεραπείας. Επιπλέον, μετά την αξιολόγηση της αιμάτωσης του πάσχοντος σκέλους, ο Αγγειοχειρουργός προτείνει, κατά περίπτωση, και πραγματοποιεί τις ανάλογες χειρουργικές παρεμβάσεις για την αποκατάσταση της αιματικής ροής, εφόσον χρειάζεται.
Η εμπειρία και η εξειδίκευση πάνω στο συγκεκριμένο αντικείμενο καθώς και η εμπεριστατωμένη προσέγγιση κάθε πτυχής της πάθησης, από τις επιμέρους ιατρικές ειδικότητες, αυξάνει τις πιθανότητες επιτυχούς έκβασης σε μία κατάσταση που, χωρίς την κατάλληλη αγωγή, μπορεί να προκαλέσει καταστροφικές συνέπειες για τους ασθενείς.
Αγγειακή εκτίμηση και προστασία του κάτω άκρου
Στο διαβητικό πόδι, ένα μικρό τραύμα μπορεί να επιδεινωθεί όταν συνυπάρχουν μειωμένη αισθητικότητα, λοίμωξη ή ανεπαρκής αιμάτωση. Η έγκαιρη αγγειακή εκτίμηση βοηθά να διαπιστωθεί αν η ροή αίματος επαρκεί για την επούλωση και αν χρειάζεται αποκατάσταση.
Η αντιμετώπιση συχνά απαιτεί συνεργασία ειδικοτήτων, φροντίδα του τραύματος, έλεγχο της λοίμωξης, αποφόρτιση και ρύθμιση του σακχάρου. Δείτε περισσότερα για τη θεραπεία του διαβητικού ποδιού και τη διαδικασία του αγγειακού ελέγχου.
Συχνές ερωτήσεις για το διαβητικό πόδι
Ποια σημεία στο πόδι δεν πρέπει να αγνοούνται;
Νέα πληγή, μαύρη περιοχή, ερυθρότητα, πρήξιμο, έκκριση, δυσοσμία, αυξημένη θερμότητα ή ξαφνική αλλαγή στο χρώμα χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση, ακόμη και όταν δεν υπάρχει πόνος.
Γιατί μπορεί να μην πονά ένα σοβαρό τραύμα;
Η διαβητική νευροπάθεια μπορεί να μειώσει την αίσθηση του πόνου. Έτσι ένα τραύμα μπορεί να εξελίσσεται χωρίς έντονη ενόχληση, γι’ αυτό είναι σημαντικός ο καθημερινός έλεγχος των ποδιών.
Πότε χρειάζεται αγγειακός έλεγχος;
Αγγειακός έλεγχος χρειάζεται όταν η πληγή δεν επουλώνεται, όταν το πόδι είναι ψυχρό ή αλλάζει χρώμα, όταν οι σφύξεις είναι μειωμένες ή όταν υπάρχουν συμπτώματα περιφερειακής αρτηριοπάθειας.
Μπορεί να προληφθεί η επιδείνωση;
Η καθημερινή επιθεώρηση, τα κατάλληλα υποδήματα, η ρύθμιση του σακχάρου και η έγκαιρη αντιμετώπιση κάθε τραύματος μειώνουν τον κίνδυνο. Η πρόληψη προσαρμόζεται στις ανάγκες του κάθε ασθενούς.